Katarakt Tedavisi

İnsan gözü, dış dünyadan gelen ışık demetlerini kusursuz bir biyolojik mercek sistemiyle kırarak retinada net, canlı ve üç boyutlu bir görüntüye dönüştürür. Ancak yıllar geçtikçe, tıpkı fotoğraf makinesinin objektifinin buğulanması gibi, gözün içindeki bu şeffaf yapı berraklığını yitirmeye başlar. Renklerin soluklaştığı, gece ışıklarının dağıldığı ve yüzlerin seçilemez hale geldiği bu yavaş ama geri döndürülemez süreç katarakt olarak adlandırılır. Günümüzde tıp teknolojisinin ulaştığı nokta sayesinde, körlüğün dünyadaki en yaygın nedenlerinden biri olan bu anatomik bozulma, mikrocerrahi tekniklerle dakikalar içinde tamamen ortadan kaldırılabilmektedir.

Katarakt, gözün içindeki şeffaf doğal lensin (kristalin lens) zamanla protein yapısının bozularak matlaşması ve ışık geçirgenliğini kaybetmesi durumudur. Genellikle yaşlanmaya bağlı gelişen bu hastalık, görme keskinliğinde azalma, renklerde soluklaşma ve ışığa hassasiyet ile kendini gösterir. Tek kesin tedavisi, matlaşan merceğin fakoemülsifikasyon (FAKO) veya lazer yöntemleriyle alınarak yerine şeffaf bir göz içi lens (intraoküler lens) yerleştirildiği cerrahi müdahaledir.

• İlaçla, damlayla veya egzersizle kataraktın durdurulması veya geri çevrilmesi mümkün değildir; cerrahi şarttır.
• Ameliyat genellikle lokal anestezi (göz damlası) altında yapılır ve ortalama 15-20 dakika sürer.
• Operasyon sırasında hastanın ihtiyacına göre tek odaklı (monofokal) veya çok odaklı (akıllı lens) mercekler tercih edilebilir.
• Diyabet, uzun süreli kortizon kullanımı ve UV ışınlarına maruziyet katarakt gelişimini hızlandıran temel faktörlerdir.

Yerel Otorite Özeti: Ankara’da katarakt ameliyatı ve akıllı lens tedavisi arayan hastalarımız için kliniğimiz, en ileri fakoemülsifikasyon teknolojilerini kullanmaktadır. Ankara kliniğimizde, hastanın yaşam tarzına en uygun mercek seçimi yapılarak, ömür boyu kalıcı ve net bir görüş konforu sağlanmaktadır.

Katarakt Nedir?

Katarakt, tıbbi literatürde halk arasında bilinen adıyla göz perdesi veya göz merceği matlaşması, göz bebeğinin (pupilla) hemen arkasında yer alan ve ışığı retinanın üzerine odaklamakla görevli kristalin lens yapısının şeffaflığını kaybetmesidir. Bu doğal lens, su ve özel olarak dizilmiş protein liflerinden oluşur. Genç ve sağlıklı bir gözde bu protein lifleri, ışığın hiçbir engele takılmadan geçmesine izin verecek muazzam bir düzene sahiptir. Ancak zamanın ilerlemesi, metabolik hastalıklar veya dış etkenler sebebiyle bu proteinler parçalanmaya, kümelenmeye ve lensin içine yerleşmeye başlar.

Meydana gelen bu biyokimyasal kümelenme, ışığın gözün arka kısmındaki sinir tabakasına (retinaya) ulaşmasını engeller. Görme eylemi, adeta kirli veya buzlu bir camın arkasından bakmaya dönüşür. Başlangıç aşamasında sadece lensin küçük bir bölümünü etkileyen bu matlaşma, yıllar içinde genişleyerek tüm merceği kaplar. Hastalık ilerledikçe görme keskinliği dramatik şekilde düşer ve günlük hayattaki en basit işlevler dahi yardımsız yapılamaz hale gelir. Temel olarak katarakt, gözün önündeki değil, bizzat içindeki merceğin dokusal olarak yaşlanması ve yapısının bozulması olayıdır.

Katarakt Çeşitleri Nelerdir?

Göz merceğinin şeffaflığını kaybetmesi tek bir mekanizmayla gerçekleşmez. Oluşum zamanına, altta yatan nedene ve mercekteki matlaşmanın anatomik konumuna göre farklı katarakt türleri bulunmaktadır. Teşhis aşamasında kataraktın türünün belirlenmesi, uygulanacak cerrahi stratejiyi doğrudan etkiler.

Yaşa Bağlı Senil Katarakt

Dünya genelinde en sık karşılaşılan tür olan yaşa bağlı katarakt (senil katarakt), adından da anlaşılacağı üzere hücresel yaşlanma sürecinin doğal bir sonucudur. Genellikle 60 yaş üzerindeki bireylerde kendini gösterir. Senil katarakt kendi içinde nükleer, kortikal ve arka subkapsüler olmak üzere üç anatomik alt gruba ayrılır. Nükleer katarakt merceğin tam merkezinde (çekirdeğinde) başlar ve uzağı görmeyi hızla bozar. İlginç bir şekilde, nükleer kataraktın ilk aşamalarında merceğin kırıcılığı arttığı için hastaların yakını görme yetisi geçici olarak iyileşebilir; bu duruma “ikinci bahar” denir ancak çok kısa sürer. Kortikal katarakt merceğin dış kenarlarından merkeze doğru tekerlek jantı şeklinde ilerler. Arka subkapsüler katarakt ise merceğin arka kapsülünün hemen önünde başlar, çok daha hızlı ilerler ve özellikle parlak ışıkta (güneş altında veya karşıdan gelen araç farlarında) görmeyi anında sıfırlar.

Doğumsal Konjenital Katarakt

Katarakt sadece ileri yaş hastalığı değildir. Bebekler, göz merceklerinde matlaşma ile doğabilir veya bu durum yaşamın ilk birkaç ayında gelişebilir. Konjenital katarakt veya doğumsal katarakt olarak adlandırılan bu tablo, gebelik sırasında annenin geçirdiği kızamıkçık (rubella), toksoplazma, sitomegalovirüs gibi enfeksiyonlardan kaynaklanabileceği gibi, tamamen genetik mutasyonlara da bağlı olabilir. Bebeklerde görsel sistem ilk 8-9 yaşa kadar gelişimini sürdürdüğünden, şeffaflığını kaybetmiş bir mercek beynin görme merkezine sinyal gitmesini engeller. Eğer konjenital katarakt ilk birkaç ay içinde acil olarak ameliyat edilmezse, göz anatomik olarak sağlıklı kalsa bile beyin o gözü “kullanmayı unutacağı” için derin ve kalıcı bir göz tembelliği (ambliyopi) gelişir.

Travmatik ve İkincil Sekonder Katarakt

Göz küresine alınan sert darbeler, delici yaralanmalar, kimyasal yanıklar veya elektrik çarpmaları, merceğin kapsülünü yırtarak veya protein yapısını şok etkisiyle anında bozarak travmatik katarakt oluşumuna yol açar. Bu tür vakalar bazen travmadan aylar veya yıllar sonra bile ortaya çıkabilir. Diğer yandan, altta yatan sistemik bir hastalığın (örneğin diyabet) veya başka bir göz ameliyatının tetiklediği matlaşmalara ikincil katarakt adı verilir.
Toplumda sıkça yanlış anlaşılan bir diğer durum ise sekonder katarakt veya arka kapsül kesifleşmesi olarak bilinen tablodur. Bu durum, hasta katarakt ameliyatı olup yapay mercek takıldıktan aylar veya yıllar sonra, yapay merceğin oturduğu orijinal zardaki hücresel kalıntıların çoğalarak zarı bulandırmasıdır. Hastalar “kataraktım tekrarladı” zanneder ancak yapay lens matlaşmaz. Bu durum, saniyeler süren Nd:YAG lazer kapsülotomi işlemiyle ağrısız ve kesisiz bir şekilde ömür boyu kalıcı olarak çözülür.

Katarakt Neden Olur?

Kristalin lensin matlaşmasını tetikleyen en büyük faktör zamandır, ancak yaşlanmanın hücresel boyuttaki karşılığı olan oksidatif stres ve serbest radikaller bu işin baş mimarıdır. Hücrelerin enerji üretirken çıkardığı atık maddeler olan serbest radikaller, lens proteinlerine saldırarak yapıyı bozar. Gençlikte gözdeki antioksidan savunma sistemleri bu hasarı onarırken, yaş ilerledikçe onarım mekanizması zayıflar ve katarakt başlar.
Ankara’nın yüksek rakımlı ve bol güneşli yapısı düşünüldüğünde, uzun yıllar boyunca korunmasız bir şekilde ultraviyole (UV) güneş ışınlarına maruz kalmak, oksidatif stresi katlayarak lensin sararmasına ve matlaşmasına zemin hazırlar.

Bunun dışında metabolik hastalıklar kataraktın en büyük destekçisidir. Şeker hastalığı (diyabet), kanda yüksek oranda bulunan glikozun lensin içine sızıp sorbitol adı verilen bir maddeye dönüşmesine neden olur. Sorbitol suyu kendine çekerek lensi şişirir ve proteinlerin erkenden parçalanmasına yol açar. Bu sebeple diyabet hastalarında katarakt, normal popülasyona göre hem çok daha erken yaşlarda görülür hem de daha hızlı ilerler. Ayrıca diyabetik retinopati (şeker hastalığına bağlı göz hasarı) ile birlikte seyrettiğinde görme kaybı çok daha komplike hale gelir.
Astım, romatoloji hastaları veya organ nakli geçirmiş kişilerin kullanmak zorunda olduğu kortikosteroid veya steroid kullanımı, göz merceğinin arka kısmında hızla ilerleyen subkapsüler kataraktın en bilinen kimyasal nedenidir. Sigara kullanımı ve aşırı alkol tüketimi de kandaki toksin seviyesini artırarak göz merceğinin beslenmesini doğrudan sabote eder.

Katarakt Belirtileri ve Görme Kaybı Nasıl Başlar?

Kataraktın sinsiliği, başlangıç aşamasında hiçbir ağrı, sızı, kızarıklık veya göz yaşarması yapmamasından gelir. Hastalık tamamen görsel algı üzerinden ilerler. İlk evrelerde hastalar gözlük numaralarının sürekli değiştiğinden şikayet ederler. Gözlük camları yenilense bile istenen o net ve cam gibi görüntüye ulaşılamaz. Hastalar genellikle “gözümde bir tül var”, “camları ne kadar silersem sileyim hep kirli görüyorum” şeklinde ifadeler kullanırlar.

Hastalığın spesifik semptomları arasında yer alan fotofobi (ışığa hassasiyet) ve kamaşma, mercek içindeki mat kümelerin gözün içine giren ışığı kontrolsüzce her yöne saçmasından kaynaklanır. Özellikle gece araç kullanırken karşıdan gelen otomobil farları adeta bir ışık patlaması şeklinde algılanır. Halo etkisi veya ışıkların etrafında hale görme şikayeti, gece sokağa çıkmayı tam bir kabusa çevirebilir. Kontrast duyarlılığı kaybolur; lacivert ile siyah, koyu yeşil ile kahverengi birbirine karışır. Gece karanlığında görüşün iyice düşmesi anlamına gelen gece körlüğü (nyktalopi) tablosu belirginleşir. Katarakt ilerleyip mercek iyice sertleştiğinde göz bebeğinin ortasındaki o derin siyahlık kaybolur, yerine dışarıdan çıplak gözle bile fark edilebilen grimsi, beyaz veya kehribar rengi bir perde iner.

Katarakt Teşhisi Nasıl Konur Kapsamlı Oftalmolojik Muayene Süreci

Görme kalitesinde düşüş şikayetiyle Ankara kliniğimize başvuran bir hastada katarakt teşhisi koymak son derece net ve ağrısız bir süreçtir. Ancak bizim hekim olarak amacımız sadece kataraktı görmek değil, kataraktın arkasında gizlenmiş olabilecek retina veya sinir hastalıklarını da ekarte etmektir. Kapsamlı oftalmolojik muayene adımları şu şekilde ilerler:

1. Görme Keskinliği Testi: Standart harf ve şekil tabloları kullanılarak hastanın uzak ve yakın görüş kapasitesi ölçülür. Işıklı ortamlarda parlamanın görüşü ne kadar düşürdüğü test edilir.
2. Biomikroskobik Muayene (Yarık Lamba Muayenesi): Hekimin, göze ince bir ışık demeti gönderip yüksek büyütme altında gözün ön segmentini incelediği en hayati testtir. Kornea endoteli hücrelerinin yapısı, gözyaşı kalitesi ve en önemlisi lensin hangi bölgesinin ne kadar matlaştığı hücresel bazda değerlendirilir.
3. Göz Tansiyonu (Glokom) Ölçümü: Katarakt ameliyatı planlanan her hastada mutlaka göz içi basıncı ölçülür. Lens şişip göz içi sıvısının dolaşımını engellediyse, glokom (göz tansiyonu) gelişme riski yüksektir.
4. Göz Bebeği Büyütülerek Yapılan Göz Dibi Muayenesi (Fundus Muayenesi): Özel göz damlaları damlatılarak göz bebeği (pupil) genişletilir. Hekim özel merceklerle matlaşan lensin arkasına bakarak makula dejenerasyonu (sarı nokta hastalığı), retina yırtıkları veya diyabetik kanamalar olup olmadığını inceler. Eğer katarakt çok yoğunsa ve arkası hiç görünmüyorsa göz ultrasonu yapılır.
5. Optik Koherens Tomografi (OCT): Gerekli görüldüğünde, retinanın mikroskobik kesitlerini çıkararak makula bölgesinde sıvı birikimi (ödem) veya hücresel kayıp olup olmadığını kesinleştiren, ışık dalgalarıyla çalışan ileri teknoloji bir tarama yöntemidir.
6. Göz İçi Mercek Ölçümü (Biyometri): Ameliyat kararı alındığında, göze yerleştirilecek yapay merceğin optik gücünü (numarasını) belirlemek için gözün ön-arka uzunluğu ve kornea kırıcılığı lazerli cihazlarla mikronluk hassasiyetle ölçülür.

Katarakt Ameliyatı ve Cerrahi Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Modern tıpta kataraktı durduracak, eritecek veya geri çevirecek herhangi bir göz damlası, diyet veya egzersiz yoktur. Bozulan mercek proteinlerini eski haline getirmek imkansızdır. Bu nedenle kataraktın altın standart ve tek geçerli tedavisi mikrocerrahidir. Katarakt cerrahisi, insan vücudunda gerçekleştirilen en güvenli, en başarılı ve hasta konforunun en yüksek olduğu operasyonların başında gelir.

Fakoemülsifikasyon FAKO Tekniği

Günümüzde dünyada ve Ankara kliniğimizde en yaygın uygulanan standart yöntem fakoemülsifikasyon, kısaca FAKO tekniğidir. Halk arasında “lazerle katarakt ameliyatı” olarak bilinse de, aslında burada lazer değil “ses dalgaları ile katarakt ameliyatı” söz konusudur. Operasyon sadece göze damlatılan uyuşturucu göz damlası (topikal anestezi) ile yapılır, iğne veya dikiş kullanılmaz.
İşlem, korneanın kenarından açılan 2 milimetrelik mikroskobik bir kesi ile başlar. Cerrah, gözün içindeki matlaşmış lensin en dış zarında (ön kapsül) dairesel bir pencere açar; bu işleme kapsüloreksis veya ön kapsülün soyulması denir. Daha sonra ultrasonik dalgalar üreten kalem ucu inceliğindeki özel bir prob göz içine sokulur. Bu cihaz saniyede on binlerce kez titreşerek sertleşmiş kataraktı parçalar (emülsifiye eder) ve aynı anda emerek göz dışına alır. Kalan ince ve şeffaf arka zarın içine, hastanın ömür boyu kullanacağı yapay göz içi lens katlanmış olarak şırınga edilir ve göz içinde yavaşça açılarak sabitlenir. 2 milimetrelik kesi kendiliğinden kapanır ve ameliyat yaklaşık 15 dakika içinde tamamlanır. Ancak katarakt sertleşmişse veya  lens zonülleri zayıfsa cerrahi uzayabilir.

Femtosaniye Lazer Destekli Katarakt Cerrahisi

Teknolojinin sunduğu en üst düzey yenilik olan femtosaniye lazer veya lazer destekli katarakt cerrahisi, insan elinin yapacağı kesi ve parçalama işlemlerini bilgisayar kontrollü lazer ışınlarına devreder. Ameliyatın ilk aşamasında, göze hiçbir alet değmeden lazer ışınları ile korneadaki kesiler atılır, kapsüloreksis (zarın soyulması) kusursuz bir geometriyle mikronluk hata payı bile olmadan gerçekleştirilir ve sert katarakt çekirdeği lazerle küçük küplere bölünür. Cerrah daha sonra standart FAKO cihazıyla girerek zaten lazerle parçalanmış olan kataraktı çok daha az ultrason enerjisi kullanarak emer. Lazerin kullanılması, operasyonun güvenliğini maksimuma çıkarırken, özellikle gözün iç yüzeyini döşeyen hassas kornea endoteli hücrelerinin ameliyat şokundan korunmasını sağlar.

Katarakt Ameliyatında Kullanılan Göz İçi Lens ve İntraoküler Mercek Çeşitleri

Katarakt cerrahisinde hastanın gözünden alınan doğal mat lensin yerine takılan şeffaf protezlere intraoküler lens (göz içi lens) veya yapay mercek adı verilir. Bu mercekler biyouyumlu, alerji yapmayan ve ömür boyu gözün içinde kalacak şekilde tasarlanmış özel akrilik veya silikon materyallerden üretilir. Eskiden katarakt ameliyatının tek amacı “görmeyi sağlamak” iken, günümüzde bu mercekler sayesinde refraktif kusurlar da (miyop, hipermetrop, astigmat) sıfırlanarak hastanın gözlüklerinden tamamen kurtulması hedeflenmektedir.

Tek Odaklı Monofokal Mercekler

Geleneksel olarak en sık kullanılan monofokal lens (tek odaklı mercek) türleri, ışığı sadece tek bir noktada toplar. Genellikle uzak görüşü netleştirmek için ayarlanırlar. Ameliyat sonrası hasta araba kullanırken, televizyon izlerken veya yürürken gözlüğe ihtiyaç duymaz. Ancak kitap okumak, telefona bakmak veya el işi yapmak gibi yakın mesafeli aktiviteler için mutlaka bir yakın okuma gözlüğü takmak zorundadır. Işık geçirgenliği en yüksek olan ve gece ışık yansımalarına en az sebep olan mercek türüdür.

Astigmat Düzelten Torik Mercekler

Hastanın kataraktı ile birlikte gözün astigmatizması da varsa, standart mercekler bu sorunu düzeltemez. Bu durumda torik lens veya astigmat düzelten mercek adı verilen özel bir dizayna geçilir. Torik mercekler, hastanın astigmat eksenine göre ameliyat sırasında gözün içinde milimetrik olarak döndürülerek yerleştirilir ve böylece astigmat tamamen sıfırlanır. Hem tek odaklı hem de üç odaklı merceklerin “torik” versiyonları mevcuttur. Bazen cerrahi sonrası lens pozisyonu değişirse ayarlama gerektriebilir.

Katarakt Ameliyatı Kimler İçin Uygundur

Geçmiş yıllarda uygulanan cerrahi teknikler dikiş gerektirdiği ve iyileşme süreci çok zahmetli olduğu için, hekimler kataraktın tamamen “olgunlaşmasını”, yani taş gibi sertleşmesini ve hastanın adeta kör olmasını beklerlerdi. Ancak günümüzdeki modern FAKO yöntemi sayesinde bu “bekleme” anlayışı tamamen tıp tarihinin tozlu raflarına kalkmıştır. Aksine, kataraktın çok sertleşmesi ultrasonik enerjinin gözde daha fazla kullanılmasına neden olacağı için komplikasyon riskini artırır.

Katarakt ameliyatı kararı, görme keskinliğinin hastanın günlük yaşam kalitesini (araç kullanma, okuma, çalışma) etkilemeye başladığı an alınmalıdır. Hasta eğer “Görmem eskiye göre azaldı ve bu beni rahatsız ediyor” diyorsa, ameliyat zamanı gelmiş demektir. Ayrıca, katarakt lensi şişerek göz içi sıvısının yolunu tıkıyor ve glokom krizine zemin hazırlıyorsa, görme henüz çok düşmemiş olsa bile tıbbi bir zorunluluk olarak operasyon yapılır. Diyabetik retinopati takibi yapılan hastalarda, bulanık lens nedeniyle hekim göz arkasını (retinayı) lazerle tedavi edemiyorsa yine öncelikle kataraktın alınması şarttır.

Ameliyat Öncesi ve Sonrası İyileşme Sürecinde Dikkat Edilmesi Gerekenler

Katarakt ameliyatı minimal invaziv bir işlem olmasına rağmen, nihayetinde gözün içine girilerek yapılan mikroskobik bir operasyondur. Başarılı bir cerrahi kadar, postoperatif iyileşme ve ameliyat sonrası nekahat dönemi de gözün sağlığı açısından kritik öneme sahiptir. Ankara kliniğimizde operasyon geçiren hastalarımıza şu adımları titizlikle uygulamalarını tavsiye etmekteyiz:

1. İlk Gün Koruma: Ameliyattan hemen sonra göz koruyucu bir şeffaf kapak veya ped ile kapatılır. Hastanın birkaç saat istirahat etmesi istenir. Aynı gün taburcu olunur, hastanede yatmaya gerek yoktur. Anestezi damlasının etkisi geçtikçe hafif batma, sulanma ve kum kaçmış hissi yaşanması son derece normaldir.
2. Damla Kullanım Takvimi: Cerrahinin ertesi günü hasta kontrole gelir ve göz açılır. Hekim, enfeksiyonu önlemek için antibiyotikli, ameliyatın yarattığı doku reaksiyonunu baskılamak için ise kortizonlu göz damlaları reçete eder. Bu damlaların 3-4 hafta boyunca, hekimin belirttiği sıklıkta ve eller yıkandıktan sonra kullanılması, iyileşmenin en önemli kuralıdır.
3. Fiziksel Kısıtlamalar: İlk 1 hafta boyunca göz kesinlikle ovuşturulmamalı, baskı uygulanmamalıdır. Uyurken ameliyatlı gözün üzerine yatılmamalıdır. Ağır kaldırmak, şiddetli ıkınmak veya başı uzun süre aşağı sarkıtmak göz içi basıncını ani yükselterek ameliyat kesilerinin sızdırmasına neden olabilir.
4. Su ve Hijyen Kuralları: Enfeksiyon (endoftalmi) riski nedeniyle ilk 5 gün göze doğrudan musluk suyu, sabun veya şampuan temas etmemelidir. Banyo yapılırken boyundan aşağısı yıkanmalı veya göz tamamen korunarak enseden su dökülmelidir. Denize ve havuza girmek en az 1 ay süreyle yasaktır.
5. Işık Koruması: Göz bebeği muayene ve ameliyat sırasında büyütüldüğü ve lensin yeni şeffaflığı göze giren ışığı artırdığı için, ilk günlerde güneş ışığı ciddi kamaşma yapacaktır. Dışarı çıkarken UV filtreli geniş camlı bir güneş gözlüğü takılması hem konfor sağlar hem de tozlardan korur.

Katarakt Ameliyatının Olası Riskleri Nelerdir?

%98’in üzerinde bir başarı oranına sahip olsa da tıpta sıfır risk diye bir kavram yoktur. Ameliyat sırasında veya sonrasında yaşanabilecek en korkutucu komplikasyon endoftalmi adı verilen göz içi enfeksiyonudur. Bu yüzden ameliyathane sterilizasyonu ve hastanın ameliyat sonrası damlalarını düzgün kullanması hayati önem taşır.
Cerrahi sırasında çok sertleşmiş kataraktlarda arka kapsül yırtılması meydana gelebilir. Cerrah böyle bir durumda katarakt parçalarının göz arkasına düşmesini engelleyecek özel manevralar yapar ve operasyonu güvenle sonlandırır, ancak görmenin iyileşmesi biraz daha uzun zaman alabilir. Nadiren, ameliyat stresi retinanın merkezinde sıvı birikmesine (makula ödemi) veya retina dekolmanına (yırtılmasına) yol açabilir. Göz içi basıncının geçici olarak yükselmesi de sıklıkla karşılaşılan, ancak damlalarla kolayca kontrol altına alınabilen bir diğer durumdur.

Göz İçi Lens Seçiminde Hasta Yaşam Tarzının Önemi

Fakoemülsifikasyon yöntemiyle katarakt temizlendikten sonra takılacak merceğin (intraoküler lens) kararı verilirken, hekim ve hasta bir masaya oturup detaylı bir mülakat yapmalıdır. Çünkü “en pahalı lens en iyi lenstir” algısı tamamen yanlıştır; en iyi lens, hastanın yaşam tarzına anatomik olarak en uygun olan lenstir.
Eğer hasta gece boyunca tır veya taksi kullanıyorsa, sürekli uzun yol şoförlüğü yapıyorsa, ışık etrafındaki haleleri tolere edemeyeceği için ona trifokal (akıllı mercek) takmak uygun olmayacaktır; tek odaklı monofokal mercek çok daha güvenli bir görüştür. Tam tersi, hasta bir terziyse, bilgisayar programcısıysa veya sürekli borsa takip eden aktif bir insansa, sürekli yakın gözlüğü takıp çıkarmak onun hayat kalitesini mahvedecektir; bu hastanın makulası da sağlıklıysa en ideal seçenek trifokal (üç odaklı) merceklerdir. Göz tembelliği olan, ileri derece diyabetik retinopati veya sarı nokta hastalığı hasarı olan gözlerde beynin karmaşık ışık sinyallerini çözme kapasitesi düştüğünden, genellikle klasik monofokal mercekler tercih edilerek risk sıfırlanır.

Sıkça Sorulan Sorular

Katarakt ameliyatsız göz damlası veya ilaçla tedavi edilebilir mi?
Hayır, kataraktın tıbbi olarak ameliyatsız bir tedavisi yoktur. Bozulan ve matlaşan protein yapısını tekrar şeffaf hale getirecek, kataraktı durduracak veya eritecek hiçbir göz damlası, bitkisel kür, lazer egzersizi veya ilaç bulunmamaktadır. Tek ve kesin çözüm, matlaşan merceğin cerrahi ile alınmasıdır.

Katarakt kendiliğinden geçer mi?
Katarakt, yaşlanma ve hücresel dejenerasyonun fiziksel bir sonucudur ve asla kendiliğinden gerilemez veya geçmez. Müdahale edilmediği sürece matlaşma yoğunlaşmaya devam eder, lens giderek sertleşir ve nihayetinde kişinin görme yetisini tamamen kapatarak geri döndürülebilir körlüğe neden olur.

Katarakt ameliyatı ne kadar sürer?
Standart bir fakoemülsifikasyon (FAKO) katarakt cerrahisi, herhangi bir anatomik zorluk veya komplikasyon yaşanmadığı takdirde ortalama 15 ile 20 dakika arasında tamamlanır. Hastanın ameliyathaneye hazırlık süreci ve sonrasındaki kısa dinlenme evresiyle birlikte toplam klinik süresi yaklaşık birkaç saattir.

Katarakt ameliyatı sırasında ağrı veya acı hissedilir mi?
Kesinlikle hayır. Katarakt ameliyatları günümüzde sadece göze damlatılan özel anestezik göz damlaları (topikal anestezi) kullanılarak gerçekleştirilir. Göz tamamen uyuştuğu için hasta operasyon sırasında hiçbir ağrı, acı veya batma hissetmez. Sadece hafif bir basınç hissedilebilir.

Her iki göze aynı anda katarakt ameliyatı yapılabilir mi?
Genel tıbbi uygulama ve enfeksiyon kontrol prensipleri gereği her iki göze aynı gün katarakt cerrahisi uygulanması tavsiye edilmez. Genellikle bir göz opere edilir, iyileşme süreci ve gözün verdiği tepki gözlemlenir, birkaç gün ile bir hafta sonrasında diğer göze müdahale edilir.

Katarakt ameliyatı sonrası görme ne zaman netleşir?
Görme kalitesi genellikle operasyonun ertesi günü belirgin şekilde artar. Ancak kornea tabakasındaki hafif cerrahi ödemin inmesi, gözbebeğinin normale dönmesi ve beynin yeni lense tam adaptasyonu hastadan hastaya değişmekle birlikte genellikle 1 ila 3 hafta içinde maksimum netliğe ulaşır.

Katarakt ameliyatı olan gözde katarakt tekrarlar mı?
Katarakt ameliyatı sırasında doğal mat lens tamamen gözden çıkarılır. Olmayan bir doku tekrar edemeyeceği için kataraktın tekrarlaması tıbben imkansızdır. Hastaların “tekrarladı” sandığı durum, yapay lensin arkasındaki ince zarın yıllar sonra hücre kalıntılarıyla kirlenmesi (ikincil katarakt) durumudur.

İkincil katarakt nedir ve nasıl tedavi edilir?
İkincil katarakt (arka kapsül kesifleşmesi), ameliyat sırasında yapay merceğin yerleştirildiği şeffaf zarın zamanla hücre birikimi nedeniyle matlaşmasıdır. Tedavisi cerrahi değildir. Poliklinik şartlarında uygulanan saniyelik Nd:YAG lazer kapsülotomi işlemiyle o mat zar ağrısızca açılır ve görüş anında eski netliğine kavuşur.

Katarakt tedavi edilmezse körlüğe neden olur mu?
Evet, dünya genelinde geri döndürülebilir körlüğün birinci nedeni katarakttır. İlerlemiş ve tedavi edilmemiş katarakt ışığın göz içine girmesini tamamen engeller. Ayrıca şişen katarakt glokom (göz tansiyonu) krizleri yaratarak kalıcı ve geri döndürülemez sinir hasarlarına da zemin hazırlayabilir.

Bebeklerde katarakt neden olur?
Konjenital (doğumsal) katarakt; anne karnındayken geçirilen enfeksiyonlar (kızamıkçık, toksoplazma vb.), genetik mutasyonlar, metabolik hastalıklar veya ailevi kalıtım nedeniyle oluşabilir. Bebeklerde görme sisteminin gelişebilmesi için tespit edilen kataraktın acilen ameliyatla alınması, göz tembelliğini önlemek için hayati önem taşır.

Katarakt ameliyatı sonrası gözlük takmak gerekir mi?
Bu tamamen ameliyatta seçilen yapay merceğe bağlıdır. Monofokal (tek odaklı) mercek takılanlar yakın okuma gözlüğü kullanmak zorundadır. Ancak multifokal veya trifokal (akıllı lens) mercek tercih edilen hastalar, kitap okuma, bilgisayar kullanımı ve uzak görüş dahil her mesafede gözlüksüz yaşayabilirler.

Şeker hastaları katarakt ameliyatı olabilir mi?
Evet, diyabet hastaları katarakt ameliyatı olabilir ve olmalıdır. Hatta göz arkasını (retinayı) etkileyen diyabetik retinopati kanamaları varsa, hekimin retina tedavisi (lazer) yapabilmesi için öndeki katarakt engelinin mutlaka alınması gerekir. Ancak ameliyat öncesi kan şekerinin düzenli seyretmesi iyileşme hızı için şarttır.

Akıllı lens her hastaya uygun mudur?
Hayır, trifokal (akıllı mercek) herkes için uygun değildir. İleri evre sarı nokta hastalığı, glokomu, diyabetik retina kanamaları olan veya kornea yüzeyinde ciddi düzensizlikleri bulunan hastalarda akıllı lensler beynin görme kalitesini bozar. Ayrıca gece şoförlüğü yapanlar için ışık halelenmesi riski nedeniyle önerilmeyebilir.

Katarakt başlangıcı durdurulabilir veya yavaşlatılabilir mi?
Hastalığı tamamen durduran bir yöntem olmamakla birlikte, UV korumalı güneş gözlüğü kullanmak, sigarayı bırakmak, antioksidan ağırlıklı beslenmek ve diyabet varsa kan şekerini kontrol altında tutmak oksidatif stresi azaltarak kataraktın ilerleme sürecini kısmen yavaşlatabilir.

Katarakt ameliyatı için belirli bir yaş sınırı var mıdır?
Katarakt ameliyatının hiçbir üst veya alt yaş sınırı yoktur. Yeni doğan bir bebekte konjenital katarakt tespit edilirse günlerce aylıkken ameliyat edilebileceği gibi, genel sağlık durumu elveren 90 yaşındaki bir hastaya da yaşam kalitesini artırmak için güvenle operasyon yapılabilir.

Ameliyat sonrası duş veya banyo ne zaman yapılabilir?
Enfeksiyon riski nedeniyle ilk 5 gün boyunca göze doğrudan su, sabun veya şampuan teması kesinlikle yasaktır. Hastalar başlarını geriye atarak (kuaför usulü) veya sadece boyundan aşağılarını yıkayarak banyo yapabilirler. Bir hafta sonra göze su kaçırmamaya dikkat edilerek normal duşa dönülebilir.

Katarakt ameliyatı olanlar ne zaman araç kullanmaya başlayabilir?
Ameliyattan hemen sonra refleksler ve odaklanma henüz tam oturmadığı için araç kullanımı tehlikelidir. Genellikle birinci haftadaki doktor kontrolünün ardından korneadaki ödem geçmişse ve beynin yeni odaklanma adaptasyonu yeterli seviyeye ulaştıysa hekimin onayıyla araç kullanımına başlanabilir.

Lazerle katarakt ameliyatı ile standart fako ameliyatı arasındaki fark nedir?
Standart FAKO yönteminde korneaya kesi açılması ve merceğin zarının soyulması işlemlerini cerrah eliyle ve bıçaklarla yapar. Femtosaniye lazer destekli cerrahide ise bu kritik aşamalar bilgisayar kontrollü lazerle mikrometrik hassasiyetle el değmeden yapılır. Sonrasında her iki yöntemde de mercek ultrasonik enerjiyle parçalanarak emilir.

Katarakt ameliyatı sonrası gözde batma ve sulanma normal midir?
Evet, ameliyat sırasında gözü açık tutan spekulum aleti, uygulanan dezenfektanlar ve atılan mikroskobik kornea kesileri nedeniyle ilk birkaç gün hafif düzeyde batma, kum kaçmış veya kirpik batıyor hissi ile refleks sulanmalar yaşanması tamamen beklenen, doğal bir iyileşme süreci refleksidir.

Ameliyat sonrası televizyon izlemek veya telefon ekranına bakmak zararlı mıdır?
Gözü yormamak şartıyla ameliyatın ertesi günü televizyon izlemenizde, kitap okumanızda veya telefon ekranına bakmanızda hiçbir tıbbi sakınca yoktur. Gözü kullanmak ameliyata zarar vermez. Aksine, beyne yeni görsel sinyaller göndermek iyileşme ve lense adaptasyon sürecine katkı sağlar.

Sarı nokta hastalığı olanlar katarakt ameliyatı olabilir mi?
Evet olabilirler. Makula dejenerasyonu (sarı nokta hastalığı) olan hastalarda katarakt, zaten az olan görüşü daha da kapatır. Ameliyat sarı nokta hastalığını iyileştirmez ancak öndeki matlaşmış perdeyi kaldırarak hastanın çevre görüşünü aydınlatır. Bu hastalarda genellikle tek odaklı (monofokal) mercekler tercih edilir.

Katarakt ameliyatında göz uyutulur mu yoksa damla ile mi uyuşturulur?
Modern tekniklerde hastaya genel anestezi verilmez (uyutulmaz) veya göz çevresine iğne yapılmaz. Sadece operasyondan dakikalar önce göze damlatılan uyuşturucu göz damlası (topikal anestezi) yeterlidir. Sadece bebeklerde, ağır demans hastalarında veya panik atak geçiren vakalarda genel anestezi zorunluluğu doğabilir.

Katarakt ameliyatı sonrası ağır kaldırmak neden tehlikelidir?
Ağır bir cisim kaldırmak, şiddetli öksürmek veya ıkınmak karın içi basıncıyla birlikte göz içi basıncını da ani olarak yukarı çeker. Ameliyat yerindeki dikişsiz 2 milimetrelik mikro kesilerin bu basınç karşısında açılması, sızdırması veya enfeksiyon alması riski olduğu için ilk haftalarda fiziksel zorlanma yasaktır.

Hamilelik döneminde katarakt ameliyatı yapılabilir mi?
Katarakt genellikle yaşlılık hastalığı olsa da travma veya diyabet nedeniyle genç yaşta gelişebilir. Ancak hamilelikte kullanılan antibiyotikli/kortizonlu damlaların fetüse olası etkileri ve operasyon stresi göz önüne alındığında, eğer katarakt çok acil bir risk yaratmıyorsa ameliyatın doğum sonrasına ertelenmesi tıbbi prensiptir.

Katarakt ameliyatında takılan merceğin ömrü ne kadardır?
Katarakt cerrahisinde gözün içine yerleştirilen yapay akrilik veya silikon mercekler (intraoküler lensler) insan vücuduyla %100 biyouyumlu materyallerdir. Çürümezler, paslanmazlar, son kullanma tarihleri yoktur. Anatomik bir kaza olmadığı sürece bu lensler hastanın gözünde ömür boyu kalacak şekilde tasarlanmıştır.

Sigara içmek katarakt oluşumunu hızlandırır mı?
Evet, sigara dumanındaki siyanür ve diğer binlerce toksik kimyasal, kan dolaşımına karışarak yüksek miktarda serbest radikal üretir. Bu durum gözdeki oksidatif stresi tavan yaptırarak göz merceğindeki şeffaf proteinlerin yapısını bozar ve özellikle nükleer kataraktın gelişim sürecini dramatik şekilde hızlandırır.

Güneş ışınları katarakt oluşumuna yol açar mı?
Uzun yıllar boyunca, özellikle UV blokajlı güneş gözlüğü kullanmadan ultraviyole ışınlarına maruz kalmak, göz içindeki serbest radikallerin lens proteinlerine zarar vermesine sebep olur. Araştırmalar, özellikle ekvatora yakın veya güneşli bölgelerde yaşayanlarda kataraktın daha sık ve erken yaşta görüldüğünü kanıtlamıştır.

Katarakt ameliyatından sonra güneşe çıkmak serbest midir?
Güneşe çıkmak yasak değildir ancak ameliyattan sonra göz bebeği biraz geniş kalacağı ve takılan şeffaf mercek göze çok daha fazla ışık girmesine izin vereceği için hastalar şiddetli kamaşma (fotofobi) hisseder. Bu nedenle ilk birkaç hafta dışarı çıkarken UV filtreli güneş gözlüğü takılması şarttır.

Göz tansiyonu olan hastalar katarakt cerrahisi geçirebilir mi?
Evet, glokom hastaları katarakt ameliyatı olabilir. Hatta matlaşan kataraktın şişerek göz içi sıvı yollarını tıkadığı durumlarda (fakomorfik glokom), katarakt ameliyatının yapılması göz tansiyonunun düşmesine ciddi katkı sağlar. Gerekirse katarakt ve glokom cerrahisi aynı seansta (kombine cerrahi) da yapılabilmektedir.

Kataraktı bekletmek ve olgunlaşmasını sağlamak ameliyatı zorlaştırır mı?
Modern FAKO yönteminde kataraktın bekletilmesi istenmeyen bir durumdur. Katarakt bekledikçe taş gibi sertleşir. Sert kataraktı parçalamak için göze çok daha yüksek ultrasonik ses dalgası enerjisi vermek gerekir, bu da kornea hücrelerinin zarar görmesine, ameliyat süresinin uzamasına ve iyileşmenin gecikmesine neden olur.

Ameliyat sonrasında göz ovuşturmak merceği kaydırır mı?
Ameliyatta açılan dikişsiz kornea kesileri henüz tam kaynaşmadığı ve merceğin yerleştirildiği kapsül iyileşmediği için, ilk 1-2 hafta boyunca gözü sertçe ovuşturmak tehlikelidir. Kesi yerleri açılabilir, enfeksiyon girebilir veya içerideki mercek henüz kapsül içine sıkıca tutunmadığı için optik ekseninden hafifçe kayabilir.

Katarakt ameliyatı sonrası uçak yolculuğu ne zaman yapılabilir?
Standart ve komplikasyonsuz geçen bir fakoemülsifikasyon ameliyatından sonraki gün doktor kontrolü yapılıp sorun görülmediğinde, kabin basıncı değişiklikleri standart bir yara yerini etkilemeyeceği için genellikle 2-3 gün sonra uçak yolculuğu yapılabilir. Ancak retinaya gaz verilmiş özel komplike cerrahiler sonrası uçuş aylarca yasaktır.

Ankara’da katarakt ameliyatı arayan hastalar hangi kliniğe başvurmalıdır?
Ankara’da yüksek standartlarda göz cerrahisi arayan hastalarımız, en güncel fakoemülsifikasyon ve femtosaniye lazer altyapısına sahip kliniğimize başvurabilir. Uzman hekim kadromuz, detaylı ölçümlerle hastanın yaşam tarzına en uygun monofokal, torik veya akıllı lensleri belirleyerek güvenli cerrahi hizmeti sunmaktadır.

Ankara kliniğimizde katarakt ameliyatı süreci ve akıllı lens seçimi nasıl ilerler?
Ankara’daki kliniğimizde süreç, kapsamlı OCT ve yarık lamba muayenesiyle başlar. Göz haritanız çıkarılır. Akabinde detaylı biyometri ölçümleriyle korneanız analiz edilir. Mesleğiniz ve beklentileriniz dinlenerek size en uygun yapay lens seçilir ve aynı hafta içinde ağrısız damlalı cerrahi seansınız planlanır.

Katarakt Ameliyatı Olanların Yorumları

Bu bölümde, katarakt ameliyatı olmuş kişilerin operasyon öncesi hazırlıkları, ameliyat süreci ve göz içi mercek seçimi gibi deneyimlerini bulabilirsiniz. İyileşme dönemi ve ameliyat sonrası görme kalitesi hakkındaki gerçek kullanıcı yorumlarını okuyarak bilgi edinebilirsiniz. Eğer sizin de konuyla ilgili merak ettikleriniz varsa, sayfanın altındaki yorum formunu doldurarak aklınıza takılan soruları sorabilir ve diğer kullanıcıların tecrübelerinden faydalanabilirsiniz.